HOSE, HNX, UPCoM là gì và khác nhau thế nào? So sánh điều kiện, ưu nhược điểm và cách cổ đông đưa cổ phiếu vào tài khoản để giao dịch.

HOSE, HNX, UPCoM là gì?

Khi mới tham gia thị trường chứng khoán Việt Nam, chúng ta thường nghe:

“Cổ phiếu này ở HOSE.”
“Cổ phiếu kia ở HNX.”
“Doanh nghiệp này mới đang ở UPCoM.”

Và từ đó hình thành cách gọi quen thuộc là “3 sàn HOSE – HNX – UPCoM”.

Cách gọi này thuận tiện nhưng nếu muốn hiểu chính xác thì cần phân biệt:

HOSE – Sở Giao dịch Chứng khoán TP.HCM và HNX – Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội là các Sở giao dịch chứng khoán.

Trong khi đó, UPCoM không phải một Sở giao dịch thứ ba ngang hàng với HOSE và HNX. Đây là thị trường dành cho cổ phiếu của công ty đại chúng đăng ký giao dịch, được tổ chức tại HNX.

Đến tháng 9/2026, hệ thống HNX vẫn công bố riêng dữ liệu cho cổ phiếu niêm yết và cổ phiếu đăng ký giao dịch trên UPCoM.

Hiểu đơn giản:

HOSE/HNX = thị trường niêm yết.

UPCoM = thị trường đăng ký giao dịch dành cho công ty đại chúng chưa niêm yết hoặc thuộc các trường hợp phải đăng ký giao dịch theo quy định.

Đây là khác biệt đầu tiên và cũng là khác biệt quan trọng nhất.

hose hnx upcom là gì so sánh 3 sàn chứng khoán việt nam

HOSE là gì?

HOSE là viết tắt của Ho Chi Minh Stock Exchange – Sở Giao dịch Chứng khoán TP.HCM.

Đây là nơi rất nhiều doanh nghiệp vốn hóa lớn của Việt Nam đang niêm yết cổ phiếu.

Những cái tên quen thuộc như:

FPT – FPT Corporation
VNM – Vinamilk
TCB – Techcombank
VIC – Vingroup

đều là những ví dụ về cổ phiếu niêm yết trên HOSE.

Với nhà đầu tư cá nhân, khi mua TCB trên ứng dụng của công ty chứng khoán, về bản chất nhà đầu tư đang giao dịch cổ phiếu được niêm yết trên HOSE, chứ TCBS hay một ứng dụng chứng khoán khác không phải là “sàn” theo nghĩa này.

Ưu điểm thường thấy của HOSE

HOSE tập trung nhiều doanh nghiệp có quy mô lớn và nhiều cổ phiếu có thanh khoản cao. Việc niêm yết cũng đi cùng các yêu cầu về tài chính, cơ cấu cổ đông, quản trị và công bố thông tin.

Điều đó không có nghĩa “cổ phiếu HOSE luôn tốt”. Niêm yết là một trạng thái pháp lý và thị trường; chất lượng đầu tư vẫn phụ thuộc vào từng doanh nghiệp và mức giá nhà đầu tư trả.

Hạn chế đối với doanh nghiệp

Để trở thành doanh nghiệp niêm yết, công ty phải đáp ứng một loạt điều kiện về vốn, kết quả kinh doanh, cơ cấu cổ đông, hồ sơ, quản trị và công bố thông tin.

Vì vậy doanh nghiệp không đơn giản muốn “lên HOSE” là có thể lên ngay.

HNX là gì?

HNX là viết tắt của Hanoi Stock Exchange – Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội.

HNX hiện tổ chức nhiều thị trường và sản phẩm khác nhau. Riêng với cổ phiếu, cần phân biệt thị trường cổ phiếu niêm yết HNX với thị trường UPCoM cũng do HNX tổ chức.

Ví dụ, HNX hiện ghi nhận các mã như SHS, CEO, MBS trên thị trường cổ phiếu niêm yết.

Một khác biệt mà nhà đầu tư dễ nhận thấy là biên độ dao động giá. HNX hướng dẫn biên độ cổ phiếu niêm yết thông thường là ±10% so với giá tham chiếu.

UPCoM là gì?

UPCoM là viết tắt của Unlisted Public Company Market.

Có thể hiểu đơn giản là:

Thị trường giao dịch cổ phiếu của các công ty đại chúng chưa niêm yết.

Đây là chỗ người mới rất dễ hiểu nhầm.

Một công ty có cổ phiếu giao dịch trên UPCoM không đồng nghĩa cổ phiếu đó đã niêm yết giống HOSE/HNX.

Thuật ngữ chính xác thường gặp là:

“đăng ký giao dịch trên UPCoM”

thay vì:

“niêm yết trên UPCoM”.

HNX hiện vẫn liên tục tiếp nhận cổ phiếu mới vào UPCoM. Chẳng hạn, dữ liệu HNX ghi nhận KAI bắt đầu giao dịch trên UPCoM ngày 09/09/2026 với 750 triệu cổ phiếu đăng ký giao dịch.

So sánh HOSE, HNX và UPCoM

Tiêu chí	HOSE	HNX	UPCoM
Bản chất	Thị trường niêm yết	Thị trường niêm yết	Thị trường đăng ký giao dịch
Đơn vị tổ chức	HOSE	HNX	HNX
Cổ phiếu	Cổ phiếu niêm yết	Cổ phiếu niêm yết	Cổ phiếu công ty đại chúng đăng ký giao dịch
Yêu cầu	Theo tiêu chuẩn niêm yết và phân bảng hiện hành	Theo tiêu chuẩn niêm yết và phân bảng hiện hành	Không phải quy trình niêm yết như HOSE/HNX
Công bố thông tin	Cao	Cao	Vẫn phải công bố thông tin theo quy định
Biến động giá	Thường hẹp hơn UPCoM	±10% thông thường	Biên độ rộng hơn HNX niêm yết
Thanh khoản	Nhiều cổ phiếu thanh khoản cao	Tùy từng cổ phiếu	Chênh lệch rất lớn giữa các mã
Phù hợp để hiểu là	Niêm yết	Niêm yết	Đăng ký giao dịch

Điểm cần lưu ý là không nên hiểu HOSE và HNX hiện nay đơn giản là hai “cấp điều kiện niêm yết” cố định như nhiều bài cũ trên Internet. Nghị định 245/2025 đã sửa quy định theo hướng việc phân loại, sắp xếp cổ phiếu niêm yết dựa trên tiêu chí trong quy chế của Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam, có thể bao gồm vốn điều lệ, vốn hóa, thời gian hoạt động, tài chính, cơ cấu cổ đông và quản trị.

Điều kiện để một doanh nghiệp niêm yết cổ phiếu có khó không?

Có tiêu chuẩn tương đối rõ và không phải doanh nghiệp nào cũng đáp ứng ngay được.

Theo quy định về điều kiện niêm yết cổ phiếu, một số yêu cầu đáng chú ý gồm:

Doanh nghiệp phải là công ty cổ phần có vốn điều lệ đã góp từ 30 tỷ đồng trở lên và đáp ứng yêu cầu về giá trị vốn hóa; việc niêm yết phải được Đại hội đồng cổ đông thông qua.

Về kết quả kinh doanh, ROE – tỷ lệ lợi nhuận sau thuế trên vốn chủ sở hữu – của năm liền trước phải tối thiểu 5%; hai năm liền trước năm đăng ký niêm yết phải có lãi và không có lỗ lũy kế theo căn cứ báo cáo tài chính được quy định. Yêu cầu này đã được Nghị định 245/2025 sửa đổi, bổ sung.

Doanh nghiệp cũng phải đáp ứng yêu cầu về cơ cấu cổ đông. Theo quy định, thông thường tối thiểu 15% số cổ phiếu có quyền biểu quyết phải được ít nhất 100 cổ đông không phải cổ đông lớn nắm giữ; với doanh nghiệp có vốn điều lệ từ 1.000 tỷ đồng trở lên, tỷ lệ tối thiểu là 10%.

Ngoài ra còn có yêu cầu về hồ sơ, tư vấn niêm yết, nghĩa vụ của người quản lý/cổ đông liên quan và nhiều điều kiện khác.

Vì vậy, nói đơn giản:

Trở thành công ty cổ phần ≠ trở thành công ty đại chúng ≠ cổ phiếu được đăng ký giao dịch UPCoM ≠ cổ phiếu được niêm yết.

Đây là bốn khái niệm cần tách biệt.

Ví dụ: Một công ty từ cổ phần chưa giao dịch đến cổ phiếu giao dịch trên sàn

Giả sử có Công ty Cổ phần ABC.

Đây là ví dụ giả định để giải thích quy trình, không phải một doanh nghiệp thực tế.

ABC có:

Vốn điều lệ: 500 tỷ đồng
Mệnh giá cổ phần: 10.000 đồng
Tổng số cổ phần: 50 triệu cổ phần

Chị A đầu tư từ giai đoạn trước khi cổ phiếu giao dịch trên thị trường và đang sở hữu:

100.000 cổ phần ABC.

Ở thời điểm này, chị A là cổ đông ABC, nhưng điều đó chưa có nghĩa chị A có thể mở ứng dụng chứng khoán và bấm “Bán ABC”.

Đây chính là khác biệt giữa sở hữu cổ phần và có chứng khoán sẵn sàng giao dịch trên hệ thống.

Nếu ABC đưa cổ phiếu lên UPCoM thì chuyện gì xảy ra?

Giả sử ABC đáp ứng điều kiện công ty đại chúng và thực hiện các thủ tục cần thiết.

Công ty phải thực hiện các bước pháp lý, đăng ký chứng khoán tại Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam – VSDC, đăng ký giao dịch và hoàn tất thủ tục với HNX.

Sau đó HNX có thể công bố:

ABC – ngày giao dịch đầu tiên: 01/12/20XX.

Đây là bước biến cổ phiếu ABC thành một chứng khoán có thể giao dịch tập trung trên UPCoM theo quy định.

Trong thực tế, HNX công bố rõ quyết định chấp thuận, khối lượng đăng ký giao dịch và ngày giao dịch đầu tiên của các cổ phiếu UPCoM.

Nhưng cổ đông ABC phải làm gì để bán được 100.000 cổ phiếu?

Đây là phần tôi nghĩ rất nên có trong bài vì nhiều người sở hữu cổ phần Pre-IPO thường bỏ qua bước này.

Giả sử ABC đã hoàn tất đăng ký chứng khoán và cổ phiếu chuẩn bị giao dịch.

Chị A cần có tài khoản chứng khoán tại một công ty chứng khoán.

Ví dụ có thể là TCBS, SSI, VPS, VNDIRECT, MBS… Đây là công ty chứng khoán, không phải HOSE/HNX.

Sau đó phải bảo đảm 100.000 cổ phiếu ABC của chị A đã được ghi nhận/lưu ký đúng và có thể hiện trên tài khoản chứng khoán của mình.

VSDC trên thực tế phân biệt rất rõ giữa chứng khoán lưu ký và chứng khoán chưa lưu ký; với chứng khoán lưu ký, quyền của nhà đầu tư được thực hiện thông qua thành viên lưu ký nơi họ mở tài khoản.

Khi 100.000 ABC đã về tài khoản và cổ phiếu được phép giao dịch, chị A mới có thể đặt lệnh bán qua công ty chứng khoán, nếu số cổ phiếu đó không thuộc diện bị hạn chế chuyển nhượng hoặc hạn chế giao dịch khác.

Có thể hình dung:

100.000 cổ phần ABC trong hồ sơ cổ đông

→ ABC đăng ký chứng khoán tại VSDC

→ ABC được chấp thuận đăng ký giao dịch/niêm yết

→ cổ đông có tài khoản chứng khoán

→ cổ phiếu được lưu ký/ghi nhận vào tài khoản

→ đến ngày được phép giao dịch

→ 100.000 ABC xuất hiện trong tài khoản và có thể đặt lệnh bán nếu không bị hạn chế.

Đây mới là toàn bộ hành trình.

Công ty lên sàn có nghĩa toàn bộ cổ đông được bán ngay không?

Không nhất thiết.

Một số cổ đông hoặc một số cổ phần có thể chịu hạn chế chuyển nhượng theo pháp luật, cam kết hoặc điều kiện phát hành.

Ví dụ, quy định niêm yết có yêu cầu một số lãnh đạo, người quản lý và cổ đông lớn liên quan phải cam kết tiếp tục nắm giữ 100% số cổ phiếu thuộc diện áp dụng trong 6 tháng đầu kể từ ngày giao dịch đầu tiên và 50% trong 6 tháng tiếp theo, với các ngoại lệ theo quy định.

Do đó, với một cổ đông sở hữu cổ phần trước khi doanh nghiệp lên sàn, câu hỏi không nên chỉ là:

“Công ty bao giờ lên sàn?”

Mà nên kiểm tra thêm:

“Cổ phần của tôi đã được đăng ký/lưu ký chưa, nằm ở tài khoản nào, có bị hạn chế chuyển nhượng không và từ ngày nào thực sự được giao dịch?”

Điều này rất giống một nguyên tắc mà nhà đầu tư Pre-IPO quốc tế cũng cần hiểu: doanh nghiệp có cổ phiếu giao dịch trên thị trường và cổ phần cụ thể của một cổ đông có thể bán được là hai vấn đề liên quan nhưng không hoàn toàn giống nhau.

Nếu ABC từ UPCoM chuyển sang HOSE thì sao?

Đây không phải tình huống lý thuyết. Thị trường Việt Nam thường xuyên có doanh nghiệp hủy đăng ký giao dịch trên UPCoM để chuyển sang niêm yết.

HNX cho biết riêng tháng 11/2025 có 3 doanh nghiệp hủy đăng ký giao dịch để chuyển niêm yết lên HOSE.

Một ví dụ dễ hiểu là kế hoạch của CC1. Tài liệu doanh nghiệp công bố tại HNX mô tả phương án hủy giao dịch toàn bộ cổ phiếu CC1 trên UPCoM và đăng ký niêm yết toàn bộ số cổ phiếu đã phát hành tại HOSE.

Quá trình có thể hình dung:

Công ty cổ phần

→ trở thành công ty đại chúng

→ đăng ký chứng khoán

→ đăng ký giao dịch UPCoM

→ nâng chuẩn hoạt động, tài chính, quản trị và đáp ứng điều kiện niêm yết

→ hủy đăng ký giao dịch UPCoM

→ niêm yết trên HOSE/HNX theo phương án được chấp thuận.

Nhưng đây không phải con đường bắt buộc cho mọi doanh nghiệp. Một doanh nghiệp đủ điều kiện và thuộc trường hợp phù hợp có thể thực hiện niêm yết theo quy trình pháp luật mà không nhất thiết phải đi đúng toàn bộ chuỗi trên.

Chuyển từ UPCoM lên HOSE có làm cổ phiếu tăng giá?

Không thể kết luận như vậy.

Chuyển từ đăng ký giao dịch UPCoM sang niêm yết có thể làm doanh nghiệp được chú ý hơn và đặt doanh nghiệp trong khuôn khổ niêm yết tương ứng. Nhưng giá cổ phiếu sau đó vẫn do cung – cầu và kỳ vọng của thị trường quyết định.

Ngay trong tài liệu ĐHĐCĐ của Mộc Châu Milk năm 2025, cổ đông đã đặt câu hỏi về việc giá tham chiếu trong ngày đầu chuyển từ UPCoM sang HOSE thấp hơn giá đóng cửa phiên cuối trên UPCoM. Đây là một ví dụ thực tế cho thấy “chuyển sàn” không nên được hiểu đơn giản thành “giá chắc chắn tăng”.

HOSE, HNX hay UPCoM – sàn nào tốt hơn?

Với nhà đầu tư, câu hỏi hữu ích hơn không phải “sàn nào tốt nhất?” mà là:

Doanh nghiệp nào đang giao dịch ở đó và chất lượng doanh nghiệp ra sao?

Một doanh nghiệp trên UPCoM vẫn có thể có quy mô lớn, hoạt động kinh doanh tốt. Ngược lại, một cổ phiếu đã niêm yết vẫn có thể thua lỗ, vi phạm nghĩa vụ công bố thông tin hoặc bị cảnh báo, kiểm soát, hạn chế giao dịch.

HNX hiện quy định nhiều trạng thái như cảnh báo, kiểm soát, hạn chế giao dịch, tạm ngừng và đình chỉ giao dịch; các nguyên nhân có thể liên quan đến lỗ, ý kiến kiểm toán, chậm báo cáo hoặc vi phạm công bố thông tin.

Vì vậy:

Sàn giao dịch cho chúng ta biết cổ phiếu đang được tổ chức giao dịch theo cơ chế nào.
Báo cáo tài chính và chất lượng doanh nghiệp mới giúp chúng ta hiểu mình đang sở hữu cái gì.

Câu hỏi thường gặp về HOSE, HNX và UPCoM

UPCoM có phải sàn chứng khoán không?

Trong cách nói thông thường, nhà đầu tư thường gọi UPCoM là “sàn UPCoM”. Chính xác hơn, UPCoM là thị trường đăng ký giao dịch dành cho cổ phiếu công ty đại chúng chưa niêm yết, do HNX tổ chức.

Cổ phiếu UPCoM có mua bán được không?

Có. Khi cổ phiếu đã được đưa vào giao dịch, nhà đầu tư có thể giao dịch thông qua tài khoản tại công ty chứng khoán theo quy định.

Công ty cổ phần có được đưa cổ phiếu lên HOSE ngay không?

Không phải cứ thành lập công ty cổ phần là có thể niêm yết. Doanh nghiệp phải đáp ứng các điều kiện pháp lý, tài chính, cơ cấu cổ đông và thủ tục niêm yết tương ứng. Quy định hiện hành còn yêu cầu ROE tối thiểu 5% ở năm liền trước, hai năm liền trước có lãi và không có lỗ lũy kế theo căn cứ báo cáo tài chính quy định.

Tôi mua cổ phần trước khi công ty lên sàn thì sau này bán thế nào?

Cần kiểm tra ít nhất bốn vấn đề: cổ phần đã được đăng ký chứng khoán chưa, đã được lưu ký/ghi nhận vào tài khoản chứng khoán của bạn chưa, cổ phiếu đã chính thức được phép giao dịch chưa và cổ phần của bạn có bị hạn chế chuyển nhượng hay không.

Có phải cổ phiếu lên HOSE là tốt hơn cổ phiếu UPCoM?

Không thể đánh giá chất lượng khoản đầu tư chỉ dựa vào nơi giao dịch. Nơi giao dịch, chất lượng doanh nghiệp, định giá và thanh khoản là những vấn đề khác nhau.

Chứng Khoán Cho Người Mới Bắt Đầu Từ Con Số 0

TBCS Là Gì? Góc Nhìn Cá Nhân Về Một Nền Tảng Giao Dịch Nhà Đầu Tư Có Thể Tìm Hiểu 2026

PRE IPO Là Gì? Cách Nhận Diện Deal “Xịn” Đáng Để Đầu Tư Trong Năm 2026

Kết luận

Hiểu HOSE, HNX và UPCoM không khó nếu tách thành ba câu hỏi:

Công ty là loại doanh nghiệp nào? → Cổ phiếu đã niêm yết hay mới đăng ký giao dịch? → Cổ đông đã thực sự có cổ phiếu có thể giao dịch trong tài khoản hay chưa?

Đối với người đang sở hữu cổ phần của một doanh nghiệp chưa lên sàn, câu hỏi cuối cùng đặc biệt quan trọng.

Bởi từ “tôi đang sở hữu 100.000 cổ phần của công ty” đến “tôi có 100.000 cổ phiếu trong tài khoản chứng khoán và có thể đặt lệnh bán” là cả một quá trình gồm đăng ký chứng khoán, lưu ký, đăng ký giao dịch hoặc niêm yết, ngày giao dịch đầu tiên và điều kiện chuyển nhượng của chính số cổ phần đó.

Đó cũng là lý do nhà đầu tư nên hiểu hạ tầng của thị trường chứng khoán trước khi bắt đầu lựa chọn cổ phiếu.

Tác giả: Phạm Hạnh MMO
Website: phamthimyhanh.com

Bài viết nhằm mục đích cung cấp kiến thức, không phải khuyến nghị mua hoặc bán chứng khoán.